Żywienie w chorobie nowotworowej – dlaczego stan odżywienia ma znaczenie?

Choroba nowotworowa oraz jej leczenie mogą istotnie wpływać na apetyt, tolerancję posiłków, metabolizm i możliwość pokrycia zapotrzebowania organizmu na energię oraz składniki odżywcze. Nudności, zaburzenia smaku, ból podczas połykania, biegunka, zaparcia czy szybkie uczucie sytości to tylko część problemów, które mogą prowadzić do stopniowej utraty masy ciała.

Dlatego żywienie w chorobie nowotworowej nie powinno być traktowane wyłącznie jako element codziennej diety, ale jako ważna część kompleksowej opieki nad pacjentem. Niedożywienie może zwiększać ryzyko powikłań i wpływać na tolerancję terapii oraz długość hospitalizacji. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej podkreśla, że pacjenci onkologiczni są grupą szczególnie narażoną na problemy ze stanem odżywienia.

Stan odżywienia pacjenta onkologicznego – co warto monitorować?

Ocena stanu odżywienia powinna rozpoczynać się możliwie wcześnie i być ponawiana w trakcie leczenia. Sam wskaźnik BMI nie zawsze wystarcza – również pacjent z prawidłową masą ciała lub nadwagą może tracić istotną ilość masy mięśniowej.

W praktyce szczególną uwagę warto zwrócić na:

• niezamierzoną utratę masy ciała – zwłaszcza postępującą w kolejnych tygodniach lub miesiącach,
• zmniejszenie ilości spożywanego jedzenia i przedłużający się brak apetytu,
• zapotrzebowanie na białko i energię, które powinno być określane indywidualnie,
• problemy z gryzieniem i połykaniem, szczególnie przy nowotworach głowy i szyi,
• nudności, wymioty, biegunki i zaburzenia smaku, które mogą ograniczać przyjmowanie pokarmów,
• masę i siłę mięśniową, ponieważ jej utrata może postępować nawet bez dużych zmian BMI,
• nawodnienie oraz choroby współistniejące wpływające na dobór diety.

Wytyczne ESPEN wskazują, że u wielu pacjentów onkologicznych orientacyjne zapotrzebowanie energetyczne wynosi około 25–30 kcal/kg masy ciała na dobę, a zapotrzebowanie na białko zwykle przekracza 1 g/kg/dobę i – jeśli jest to możliwe – może sięgać około 1,5 g/kg/dobę. Są to jednak wartości orientacyjne i nie zastępują indywidualnej oceny lekarza lub dietetyka klinicznego.

Nie istnieje także jedna uniwersalna „dieta onkologiczna”. Zalecenia zależą m.in. od lokalizacji nowotworu, etapu leczenia, stanu odżywienia, sprawności przewodu pokarmowego oraz chorób współistniejących. Sama dieta nie jest metodą leczenia nowotworu – jej zadaniem jest przede wszystkim wspieranie organizmu i ograniczanie ryzyka niedożywienia.

Żywienie medyczne – jakie rozwiązania mogą być stosowane?

Jeżeli tradycyjna dieta nie pozwala na pokrycie zapotrzebowania pacjenta, lekarz lub dietetyk może zalecić żywność specjalnego przeznaczenia medycznego (FSMP). Są to produkty przeznaczone do żywieniowego postępowania w określonych chorobach lub stanach klinicznych. Ich wymagania dotyczące składu i informacji dla użytkownika regulują m.in. rozporządzenie (UE) nr 609/2013 oraz rozporządzenie delegowane (UE) 2016/128.

W ofercie specjalistycznego sklepu medycznego mogą znaleźć się m.in.:

Doustne preparaty odżywcze ONS
Produkty o wysokiej koncentracji energii i składników odżywczych w niewielkiej objętości. W zależności od potrzeb dostępne są preparaty wysokobiałkowe, wysokoenergetyczne, z błonnikiem lub o składzie dostosowanym do określonych problemów żywieniowych.

Preparaty do żywienia dojelitowego
Stosowane u pacjentów, u których przewód pokarmowy funkcjonuje, ale przyjmowanie wystarczającej ilości pożywienia drogą doustną jest niemożliwe lub niewystarczające. Sposób podaży oraz rodzaj preparatu powinny być ustalane przez zespół prowadzący leczenie.

Pompy do żywienia enteralnego i zestawy do podaży
Umożliwiają kontrolowane podawanie diety dojelitowej zgodnie z zaleconą szybkością. W przypadku wyrobów medycznych warto zwracać uwagę m.in. na oznakowanie CE, przeznaczenie określone przez producenta, kompatybilność zestawów oraz instrukcję użytkowania.

Wagi medyczne i urządzenia do monitorowania masy ciała
Regularne ważenie pomaga wcześnie wykryć niezamierzoną utratę masy ciała. Pomiar powinien być wykonywany w możliwie porównywalnych warunkach, a wynik interpretowany w szerszym kontekście klinicznym.

Na co uważać przy zakupie produktów do żywienia medycznego?

Najważniejszym kryterium nie powinna być wyłącznie kaloryczność produktu. Preparat należy dobierać do aktualnego stanu pacjenta, możliwości przyjmowania pokarmów oraz chorób współistniejących.

Warto sprawdzić jego przeznaczenie, zawartość białka i energii, objętość porcji, obecność błonnika i alergenów oraz sposób stosowania. W przypadku FSMP należy także zwrócić uwagę na informację, że produkt powinien być stosowany pod nadzorem lekarza. Produkty źle dobrane lub przyjmowane w niewłaściwy sposób mogą być gorzej tolerowane.

Wsparcie żywieniowe powinno być częścią leczenia

Utrata masy ciała w chorobie nowotworowej nie powinna być traktowana jako nieunikniony element terapii. Wczesna ocena stanu odżywienia i odpowiednio dobrane żywienie medyczne mogą pomóc ograniczyć rozwój niedożywienia i lepiej dopasować sposób żywienia do aktualnych możliwości pacjenta.

Jeżeli szukasz preparatów do żywienia medycznego, produktów do żywienia dojelitowego lub sprzętu wspomagającego opiekę nad pacjentem, zapoznaj się z ofertą naszego sklepu medycznego. W przypadku wątpliwości dotyczących parametrów technicznych urządzeń skontaktuj się z naszym doradcą. Dobór sposobu żywienia oraz konkretnego preparatu zawsze warto skonsultować z lekarzem lub dietetykiem klinicznym prowadzącym pacjenta.